چکیده‌ای از بیانات استاد آیت‌الله حامد وفسی

در جلسهٔ درس اخلاق سه‌شنبه، ۲۹ مهر ۱۴۰۴

❖﷽❖ 

فراز «حُسْنِ السِّيرَةِ وَ سُكُونِ الرِّيحِ» در دعای مکارم‌الاخلاق:
در ادامه‌ی شرح دعای مکارم‌الاخلاق حضرت امام سجاد علیه‌السلام، به فراز «حُسْنِ السِّيرَةِ‌، وَ سُكُونِ الرِّيحِ‌» رسیدیم. در این فراز، امام از خداوند دو فضیلت بزرگ را درخواست می‌کند: نیکویی روش و منش در رفتار («حُسن سیره») و آرامش، وقار و ثبات درون («سکون‌الریح»). سیره، صرفاً پیمودن راه درست نیست بلکه نحوه‌ی پیمودن آن است؛ همان‌گونه که همه در یک مسیر حرکت می‌کنند اما روش و سبک عمل‌شان متفاوت است. در اخلاق اسلامی، کامل‌ترین نمونه‌ی سیره و سکون نفس در وجود پیامبر اکرم و اهل‌بیت علیهم‌السلام تجلی یافته است؛ زیرا آنان از آغاز وجود خود در مرتبه‌ی کمال و عصمت قرار داشته‌اند و روش و منش‌شان جلوه‌ی کامل حقیقت الهی است.

سیره در مدیریت و مسئولیت اجتماعی:
«حُسن سیره» تنها در عبادات و رفتار فردی معنا ندارد، بلکه در عرصه‌ی اجتماع و مدیریت نیز جایگاهی اساسی دارد. هر مقام و مسئولیتی، از پدری در خانواده تا مدیریت در جامعه، امانتی الهی است و صاحب آن باید در رفتار و تصمیم‌هایش به عدالت، انصاف و خدمت به بندگانِ خداوند پایبند باشد. معیار درستی روش آن است که اگر همان رفتار نسبت به خودِ انسان انجام شود، آن را بپسندد. مسئولان باید بدانند که قدرت و موقعیت‌شان موقتی است و دیر یا زود از آنان گرفته می‌شود؛ همان‌گونه که در مثال «میر نوروزی»، انسان تنها برای ساعاتی در جایگاه قدرت قرار می‌گیرد و پس از آن باید پاسخ‌گوی اعمال خود باشد.

خطر ریا، تظاهر و روش منافقانه:
یکی از آفات بزرگ اخلاق اجتماعی، ریا و نفاق در سیره است. برخی از افراد در ظاهر متدین و دلسوزند اما در عمل، روش آنان فریبکارانه و ظالمانه است. این سیره‌ی منافقانه موجب گسترش فساد، بی‌عدالتی و از بین رفتن اعتماد مردم می‌شود. در نگاه حضرت امام سجاد علیه‌السلام، انسان باید پیش از هر چیز نیت خود را بررسی کند تا بفهمد آیا واقعاً برای خدا کار می‌کند یا برای شهرت، مقام و منفعت شخصی. حتی گاهی انسان خود را فریب می‌دهد و گمان می‌کند نیتش الهی است، در حالی‌که در لایه‌های پنهان نفس، حبّ مقام و خودخواهی نهفته است.

آرامش نفس و ضرورت خودسازی پیش از مسئولیت:
در کنار حسن سیره، حضرت امام سجاد علیه‌السلام از خداوند «سکون‌الریح» می‌طلبد؛ یعنی آرامش، وقار و ثبات روحی در برابر حوادث. کسی که دچار ترس، طمع یا تکبر است، نمی‌تواند تصمیم درست بگیرد. این آرامش و طمأنینه از ویژگی‌های اولیای الهی و رهبران الهام‌گرفته از ایمان است؛ چنان‌که حضرت امام خمینی رحمه‌الله‌علیه در اوج تهدید و بحران، با آرامش و اطمینان، ملت را هدایت کرد. هرکس پیش از پذیرش مسئولیت باید خودسازی کند و بر نفس خویش مسلط شود؛ زیرا مقام و قدرت بدون تزکیه، انسان را تباه می‌سازد. نفس مطمئنه نه در نعمت مغرور می‌شود و نه در بلا مأیوس، و تنها چنین نفسی شایسته‌ی خدمت به دین و مردم است.