چکیده‌ای از بیانات استاد آیت‌الله حامد وفسی

در جلسهٔ درس اخلاق سه‌شنبه، ۳ شهریور ۱۴۰۵

❖﷽❖
«جِبَايَةَ خَرَاجِهَا وَ جِهَادَ عَدُوِّهَا وَ اِسْتِصْلاَحَ أَهْلِهَا وَ عِمَارَةَ بِلاَدِهَا»

حکومت اسلامی و انسان‌سازی
حکمت عملی شامل اخلاق، تدبیر منزل و سیاست است و نامه امیرالمؤمنین(ع) به مالک اشتر یکی از مهم‌ترین اسناد برای شناخت اخلاق حاکم اسلامی و شیوه کشورداری اسلامی است. حکومت در هر نظامی وظایفی مانند تأمین امنیت، رفاه، عدالت، عمران و تأمین منابع مالی دارد، اما حکومت اسلامی یک وظیفه اساسی و متمایز نیز دارد و آن تربیت انسان‌های مؤمن و باتقوا است. بنابراین آبادانی کشور به‌تنهایی هدف حکومت اسلامی نیست، بلکه باید در خدمت انسان‌سازی قرار گیرد.

عبدالله بودن؛ بالاترین مقام انسان
بالاترین افتخار انسان، رسیدن به مقام عبدالله بودن است؛ یعنی انسان حقیقت فقر و وابستگی مطلق خود به خداوند را درک کند. در مقابل، منیت، خودبزرگ‌بینی و افتخار به نسب، قومیت، ثروت و موقعیت اجتماعی، با حقیقت بندگی سازگار نیست. پیامبر اکرم(ص)، امیرالمؤمنین(ع) و اهل‌بیت(ع) این حقیقت را در عالی‌ترین مرتبه یافته‌اند و تربیت دینی نیز باید انسان را از خودخواهی و غرور به سوی ایمان، تقوا و تعالی سوق دهد.

«اِسْتِصْلاَحَ أَهْلِهَا»؛ محور کار فرهنگی
در نامه مالک اشتر، در کنار جمع‌آوری خراج، جهاد با دشمن و آبادانی سرزمین، تعبیر «استصلاح اهلها» یعنی اصلاح و تربیت مردم، جایگاه بسیار مهمی دارد. ساختن مدرسه، دانشگاه، مسجد، رسانه و مراکز فرهنگی، به‌خودی‌خود کار فرهنگی نیست؛ این‌ها صرفاً بستر و ابزار فرهنگ هستند. کار فرهنگی واقعی زمانی اتفاق می‌افتد که انسان تغییر کند و فردی بی‌تفاوت، منحرف یا ضعیف به انسانی مؤمن، اخلاقی، مسئول و دارای شخصیت الهی تبدیل شود. به همین دلیل، سپردن مسئولیت‌های فرهنگی و مدیریتی به افراد فاقد صلاحیت نیز می‌تواند خسارت‌های سنگینی ایجاد کند.

جامعه تربیت‌شده؛ ضامن عزت و مقاومت
هرچه جامعه از نظر دینی و اخلاقی تربیت‌یافته‌تر باشد، نیاز آن به برخوردهای قضایی و انتظامی کمتر و توان آن در برابر دشمن بیشتر می‌شود؛ زیرا انسان باتقوا خود به قانون، حق و حرمت دیگران پایبند است و در برابر تهدید و فشار نیز ذلت را نمی‌پذیرد. بنابراین اگر حکومت اسلامی در تربیت انسان‌ها کوتاهی کند، زمینه برای فساد، بی‌غیرتی، قانون‌گریزی و تسلیم در برابر دشمن فراهم می‌شود. مهم‌ترین رسالت حکومت دینی، انسان‌سازی است؛ با تربیت انسان‌های صالح می‌توان هم امنیت و عدالت را پایدار کرد و هم جامعه‌ای مقاوم، باعزت و برخوردار از شرافت و کرامت دینی ساخت.