چکیده‌ای از بیانات استاد آیت‌الله حامد وفسی

در جلسهٔ درس اخلاق سه‌شنبه، ۱۸ شهریور ۱۴۰۴

عدالت؛ ستون اساسی اسلام
اسلام بر دو رکن بنیادین استوار است: توحید و عدالت. گرچه مفهوم توحید در ادیان دیگر نیز مطرح بوده، آنچه اسلام را ممتاز می‌سازد، جایگاه محوری عدالت است؛ عدالتی که هم در صفات و افعال خداوند معنا پیدا می‌کند و هم در ساختار اجتماعی و سیاسی جامعه اسلامی.
عدالت به عنوان رکن اصلی دین، هم در حوزه توحید و اعتقاد به عدل الهی و هم در عرصه اجتماعی و تنظیم روابط انسانی مورد تأکید قرار گرفته است. اسلام بر عدل الهی و عدالت اجتماعی پافشاری می‌کند، در حالی که برخی مکاتب دیگر، مانند مسیحیت با مفهوم تثلیث یا زرتشتی با باور به دوگانگی مبداء خیر و شر، از عدالت حقیقی فاصله گرفته‌اند.

نقد ادعاهای عدالت در تاریخ ایران باستان
برخی با تبلیغات سعی در معرفی پادشاهان پیش از اسلام مانند کوروش یا انوشیروان به عنوان «عادل» دارند، اما بررسی تاریخی نشان می‌دهد که این ادعاها مبتنی بر واقعیت تاریخی نیست. نظام طبقاتی ساسانیان و نابرابری‌های اجتماعی در آن دوره، نمونه‌ای از بی‌عدالتی ساختاری بوده است.

تجربه عدالت در صدر اسلام
پس از حضرت رسول‌اللهﷺ، برخی خلفا عدالت را نادیده گرفتند و به جای مساوات اسلامی، نظام تبعیض و امتیازدهی را حاکم کردند. این رفتار باعث شد مردم در سرزمین‌های تازه‌فتح‌شده فاصله میان آموزه‌های اسلامی و عملکرد حاکمان را لمس کنند. نمونه کامل و حقیقی عدالت، در تاریخ اسلام تنها در حکومت حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) تجسم پیدا کرد؛ تا آنجا که حتی دشمنان سرسخت او نیز به عدالتش اعتراف کردند.

ضرورت عدالت علوی در جمهوری اسلامی
اگر امروز بخواهیم جمهوری اسلامی بماند و به اسوه‌ای در تاریخ تبدیل شود، باید عدالت علوی در عمل پیاده شود. بی‌عدالتی فقط یک نقص ساده نیست، بلکه تهدیدی جدی برای موجودیت نظام است.

فساد اداری و اقتصادی: وقتی مناصب با رابطه و رانت تقسیم شود، شایسته‌سالاری از بین می‌رود و کارآمدی نظام سقوط می‌کند.

تبعیض و نابرابری: اگر فرصت‌ها و امکانات عمومی بین مردم به‌طور مساوی توزیع نشود، جامعه دچار شکاف طبقاتی می‌شود و اعتماد عمومی فرو می‌ریزد.

سوءمدیریت و ناکارآمدی: گماردن افراد نالایق به خاطر روابط شخصی یا جناحی، نه‌تنها عدالت را نابود می‌کند، بلکه آینده کشور را هم به خطر می‌اندازد.

خطر سست شدن پایه‌های مشروعیت: وقتی مردم عدالت را در زندگی روزمره لمس نکنند، شعارهای دینی و انقلابی اثر خود را از دست می‌دهد و حکومت از پشتوانه مردمی تهی می‌شود.

بنابراین عدالت باید نه در کلمات و بیانیه‌ها، بلکه در قوانین، سیاست‌گذاری‌ها و اجرای روزمره دیده شود. تنها با تحقق عدالت واقعی است که جمهوری اسلامی می‌تواند همانند حضرت امیرالمؤمنین (ع) به عنوان اسوه‌ی درخشان عدالت در تاریخ باقی بماند.