بِسْمِ اللَّهِ النُّور

هویت ملی

هویت ملی عبارت است از احساس تعلق مشترک به یک ملت بر پایه‌ی تاریخ، فرهنگ و مرزهای سیاسی.
هویت ملی حقیقتی اصیل نیست، بلکه ساخته و پرداخته‌ی قدرت‌های سیاسی است که از دل رقابت‌ها و کشمکش‌های صاحبان زر و زور و تزویر پدید آمده است. مرزهای جغرافیایی محصول جنگ‌ها و قراردادهای تاریخی‌اند و با روایت‌ها و نمادهای دروغین تقدیس شده‌اند تا طبیعی جلوه کنند، در حالی‌که چیزی جز قراردادهای اعتباری و حتی نوعی خرافه نیستند.

از این رو، هویت ملی نمی‌تواند مبنای اخلاق و راهی برای رسیدن به کمال و سعادت بشریت باشد؛ زیرا اخلاق و انسانیت ماهیتی جهان‌شمول دارد و با ملی‌گرایی آلوده به تبعیض می‌شود. حتی اگر به دشمنی آشکار منجر نگردد، در درون هر کشور شکاف‌های قومی و هویتی می‌آفریند و در نهایت زمینه‌ی تفرقه و تجزیه‌ی کشورها را فراهم می‌سازد؛ همان‌گونه که در تاریخ شاهد تجزیه‌ی کشور بزرگ عثمانی بودیم.

اسلام در برابر این هویت ملی، و در تقابل با چنین خرافات، قومیت‌گرایی و نژادپرستی، مفهوم «امت» را مطرح می‌کند؛ امتی که وحدتش نه بر مرزهای جغرافیایی، بلکه بر ایمان و کرامت واقعی استوار است. قرآن کریم می‌فرماید:
《يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَىٰ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ》(حجرات، ۱۳).
بدین ترتیب، ملاک برتری نه قومیت و ملیت، بلکه تقواست. هویت اسلامی افقی جهانی و اخلاقی برای بشریت می‌گشاید که به جای تفرقه و خرافه، وحدتی اصیل و پایدار می‌آفریند.

یاعلی

مطرح شده در ۱۴۰۴.۶.۲۰ - حضرت آیت‌الله وفسی