خلاصه‌ای از بیانات استاد آیت‌الله حامد وفسی

در جلسهٔ درس اخلاق سه‌شنبه مورخ ۱۴۰۴.۲.۲

شرایط اختناق دوران حضرت امام سجاد (ع)
در زمان امام سجاد (ع)، به دلیل فشارهای شدید سیاسی و اجتماعی، امکان تعلیم مستقیم معارف دینی مانند دوران امام صادق (ع) یا امام رضا (ع) وجود نداشت. لذا حضرت با زبان دعا، مفاهیم عمیق دینی، اخلاقی و سیاسی را به شیعیان منتقل می‌کردند. این دعاها در واقع آموزش‌های پنهانی و مقاومتی بودند در برابر فضای وارونه‌ای که در آن زمان حاکمان ظالم، مظلوم جلوه داده می‌شدند و بالعکس.

مفهوم واقعی دعا و تعلیم معارف از طریق آن
دعاهای امام سجاد (ع) فراتر از صِرف مناجات‌های فردی، ابزاری برای تربیت و معرفی اصول دین، اخلاق اسلامی، جایگاه پیامبر، ملائکه، و وظایف اجتماعی مسلمانان بودند. برای مثال، دعا برای مرزداران فقط ذکر خیر نبود، بلکه بیانیه‌ای آموزشی درباره اهمیت مرزبانی در حفظ نظام اسلامی بود. دعای مکارم الاخلاق نیز تفاوت بنیادین اخلاق اسلامی با اخلاق فلسفه غربی را تبیین می‌کند، که برخلاف ظاهر مشترک، در مبنا و هدف با هم متفاوتند.

نقد تحریف اخلاق اسلامی و برخورد با ظلم
امام سجاد (ع) اخلاق اسلامی را نه به معنای مدارا با فساد و ظلم، بلکه به معنای رعایت عدالت واقعی و مقابله با ظلم آموزش می‌دادند. ایشان تأکید داشتند که رحمت الهی جایگاه دارد، اما نسبت به ظالم، برخورد قاطع و بدون مماشات ضروری است. برخلاف رویه‌هایی که امروزه با نام «اسلام رحمانی» سعی در لاپوشانی جرایم و مفاسد فرهنگی، اقتصادی و سیاسی دارند، امام (ع) بر ضرورت حفظ عدل و برخورد با مفسدان تأکید داشتند.

نقد ملی‌گرایی از دیدگاه اسلام
از نگاه اسلامی، ملی‌گرایی و ایران‌پرستی که ارزش و شرافت یک ملت را به نام، خاک، قومیّت و... نسبت می‌دهد، پذیرفته نیست. معیار اصلی در اسلام، ایمان و عمل صالح است، نه نژاد و مرز جغرافیایی. حتی حضرت ابراهیم (ع) که به عنوان پدر موحدان شناخته می‌شود، در برابر تعصبات قومی و بت‌پرستی قومش ایستاد و معیار ارزشمندی را توحید و بندگی خدا قرار داد. بر همین اساس، ما هم باید ایران را نه به خاطر خودش، بلکه به خاطر اسلام، عزیز بدانیم. افتخار به ایران زمانی ارزشمند است که به سبب پایبندی‌اش به اسلام و مکتب اهل بیت (ع) باشد، نه بر پایه احساسات ملی‌گرایانه که هیچ مبنای الهی ندارد. هرکس که مدعی است ملی‌گرایی ارزشمند است، باید دلیل و استدلالی روشن ارائه دهد، چرا که در فرهنگ دینی ما، ملاک برتری تقوا و بندگی خداست، نه تعلق جغرافیایی.
به هر حال ما آماده مناظره هستیم!