چکیده‌ای از بیانات استاد آیت‌الله حامد وفسی

در جلسهٔ درس اخلاق سه‌شنبه، ۱۵ مهر ۱۴۰۴

جایگاه «إِفْشَاءِ الْعَارِفَةِ‌ وَ سَتْرِ الْعَائِبَةِ‌» در دعای مکارم‌الاخلاق
بحث به فرازی از دعای مکارم‌الاخلاق صحیفه سجادیه رسیده است که حضرت امام سجاد(ع) از خداوند می‌خواهد توفیق «إِفْشَاءِ الْعَارِفَةِ‌ وَ سَتْرِ الْعَائِبَةِ‌» را عطا کند؛ یعنی گسترش نیکی‌ها و پوشاندن عیب‌ها. در آغاز توضیح داده می‌شود که این دو صفت، گرچه با مفاهیم «امر به معروف و نهی از منکر» نسبت دارند، اما از آن‌ها متمایز هستند. امر و نهی به معنای فرمان و بازداشتن است، در حالی که افشاء و ستر ناظر به رفتار اجتماعی و اخلاقی فرد در برخورد با خوبی‌ها و بدی‌های اطراف اوست. با اینکه امر به معروف و نهی از منکر از واجبات بزرگ دین به شمار می‌آیند، موضوع این بخش ناظر به سطحی لطیف‌تر و اخلاقی‌تر از تعامل انسان با جامعه است.

افشای معروف؛ گسترش نیکی و تشویق رفتارهای صالح
افشای معروف به معنای ترویج و آشکار کردن کارهای نیک است. ارزش این کار در آن است که بدون هزینه‌ی مادی، موجب گسترش فضیلت در جامعه می‌شود. قدردانی از کارهای نیک، یاد کردن از نیکوکاران و معرفی اعمال پسندیده در میان مردم، روحیه‌ی خیرخواهی و رقابت در نیکی را تقویت می‌کند. تشویق به‌موقع، حتی با یک سخن یا پیام ساده، می‌تواند اثری عمیق در گسترش رفتارهای درست داشته باشد.

سَتر العائبه؛ مرز میان پوشاندن عیب و جلوگیری از آسیب اجتماعی
در برابر آن، سَتر العائبه به معنای پوشاندن عیب‌ها و لغزش‌های دیگران است؛ در جایی که آن عیب‌ها جنبه‌ی شخصی دارند و به حقوق مردم یا مصالح عمومی آسیب نمی‌زنند. با این حال، اگر عیب فرد مربوط به مسئولیتی اجتماعی باشد یا موجب زیان به دین و جامعه شود، سکوت جایز نیست و باید حقیقت با رعایت عدالت و پرهیز از افراط و تفریط بیان شود.

پیامد بی‌توجهی به افشاء معروف و ستر عائبه در جامعه
بی‌توجهی به این دو اصل، موجب وارونگی ارزش‌ها در جامعه می‌شود؛ جایی که افراد فاسد و بی‌اخلاق به‌عنوان نمونه معرفی می‌شوند و صالحان در حاشیه قرار می‌گیرند. جامعه‌ی دینی زمانی به سلامت می‌رسد که خوبی‌ها آشکار و مورد تقدیر قرار گیرند و عیوب پنهان، تا زمانی که ضرری به دیگران نمی‌رسانند، پوشیده بمانند. در غیر این صورت، فساد و بی‌اعتمادی گسترش یافته و بنیان اخلاقی جامعه سست خواهد شد.